UPI द्वारे पेट्रोल, डिझेल अन् CNG भरणे महागणार? नव्या नियमांचा तुमच्या खिशावर किती परिणाम होणार?

नवी दिल्ली : UPI पेमेंटबाबत केंद्र सरकारने नवे नियम स्पष्ट केले असून, ₹2,000 पेक्षा जास्त रकमेच्या काही व्यापारी व्यवहारांवर Merchant Discount Rate म्हणजेच MDR लागू होणार आहे. मात्र, या बदलामुळे सामान्य ग्राहकाला UPI पेमेंट करताना थेट कोणतेही अतिरिक्त शुल्क द्यावे लागणार नाही.

केंद्र सरकारच्या 15 सप्टेंबर 2026 रोजीच्या स्पष्टीकरणानुसार, व्यक्ती-व्यक्ती म्हणजेच P2P व्यवहार पूर्णपणे मोफत राहतील. त्याचप्रमाणे व्यापाऱ्याला केलेले ₹2,000 पर्यंतचे UPI पेमेंटही MDRमुक्त राहणार आहे. छोट्या व्यापाऱ्यांसाठी लागू असलेल्या Zero-MDR व्यवस्थेतील व्यवहारांवरही ग्राहक किंवा व्यापाऱ्यावर अतिरिक्त शुल्काचा भार येणार नाही. सरकारच्या मते, सुमारे 96 टक्के व्यापारी UPI व्यवहार या बदलामुळे प्रभावित होणार नाहीत.

₹2,000 पेक्षा जास्त व्यवहारांवर 0.4% MDR

नव्या व्यवस्थेनुसार, पात्र व्यापारी व्यवहारांची रक्कम ₹2,000 पेक्षा जास्त असल्यास 0.4 टक्के MDR लागू होऊ शकतो. ₹75,000 किंवा त्यापेक्षा जास्त रकमेच्या व्यवहारांसाठी MDR प्रति व्यवहार कमाल ₹300 इतका मर्यादित असेल.

महत्त्वाचे म्हणजे हा MDR ग्राहकाकडून आकारला जाणारा कर किंवा UPI चार्ज नाही. तो पेमेंट इकोसिस्टममधील सहभागी संस्था—बँका, पेमेंट सेवा प्रदाते आणि UPI अॅप प्रदाते—यांच्यातील शुल्क आहे. बँकांना व्यापाऱ्यांनी हा खर्च ग्राहकांकडून वसूल करू नये, याची काळजी घेण्यास सांगण्यात आले आहे.

पेट्रोल, डिझेल आणि CNG भरताना काय होणार?

इंधन क्षेत्रासाठी स्वतंत्र तरतूद करण्यात आली आहे. ₹2,000 पेक्षा जास्त इंधन व्यवहारांवर 0.4 टक्क्यांऐवजी प्रति व्यवहार ₹5 फ्लॅट MDR लागू होईल.

उदाहरणार्थ, एखाद्या ग्राहकाने पेट्रोल, डिझेल किंवा CNG साठी ₹5,000 चे UPI पेमेंट केले, तर त्या व्यवहारासाठी लागू MDR ₹5 असेल. मात्र हा ₹5 ग्राहकाने वेगळा देणे अपेक्षित नाही; तो व्यापारी-पेमेंट इकोसिस्टममधील MDR आहे.

म्हणजेच, ₹5,000 चे इंधन घेतल्यास ग्राहकाने UPI पेमेंट करताना ₹5,005 भरायचे नाहीत. ग्राहकाकडून MDR वसूल करण्यास परवानगी नाही.

त्याचप्रमाणे ₹2,000 पर्यंतच्या इंधन व्यवहारांवर MDR शून्य राहील.

इतर कोणत्या क्षेत्रांना ₹5 फ्लॅट MDR?

सरकारने इंधनासोबत काही आवश्यक आणि कमी मार्जिन असलेल्या क्षेत्रांसाठीही ₹2,000 पेक्षा जास्त व्यवहारांवर ₹5 फ्लॅट MDRची तरतूद केली आहे. यामध्ये रेल्वे, दूरसंचार, विमा आणि कृषी इनपुटसारख्या क्षेत्रांचा समावेश आहे.

भांडवली बाजाराशी संबंधित व्यवहारांसाठी मात्र स्वतंत्र MDR दर निश्चित करण्यात आला असून, तो 0.02 टक्के आणि प्रति व्यवहार ₹300 पर्यंत मर्यादित आहे.

मित्राला ₹5,000 पाठवल्यास?

समजा तुम्ही मित्राला किंवा कुटुंबातील व्यक्तीला UPIद्वारे ₹5,000 पाठवले, तर त्यासाठी कोणतेही MDR किंवा अतिरिक्त UPI शुल्क आकारले जाणार नाही.

कारण हा P2P व्यवहार आहे. व्यक्ती-व्यक्तीमधील UPI व्यवहार कितीही रकमेचा असला तरी तो या MDR व्यवस्थेच्या कक्षेत येत नाही.

थोडक्यात

₹2,000 पर्यंत व्यापारी UPI पेमेंट — MDR नाही

₹2,000 पेक्षा जास्त पात्र व्यापारी व्यवहार — 0.4% MDR

₹75,000 पेक्षा जास्त व्यवहार — MDR कमाल ₹300

पेट्रोल/डिझेल/CNG ₹2,000 पेक्षा जास्त — ₹5 फ्लॅट MDR

इंधन व्यवहारातील ₹5 ग्राहकाने वेगळे द्यायचे नाहीत

मित्राला ₹5,000 UPIने पाठवले — कोणतेही शुल्क नाही

सुमारे 96% व्यापारी UPI व्यवहारांवर बदलाचा परिणाम होणार नाही,