UPI पेमेंटवर चार्ज लागू झाला तरी हे 6 UPI व्यवहार फ्री ! एक रुपयाही चार्ज नाही ; जाणून घ्या कोणते

देशभरात 15 ऑक्टोबर 2026 पासून व्यापारी UPI व्यवहारांसाठी Merchant Discount Rate (MDR) लागू होणार आहे. मात्र, प्रत्येक व्यापाऱ्याला MDR द्यावा लागणार नाही. व्यापारी कोणत्या व्यवसाय क्षेत्रात काम करतो, त्यानुसार त्याच्यावर लागू होणारा शुल्काचा दर ठरणार आहे.

याचा अर्थ असा नाही की, आता प्रत्येक वेळी UPI पेमेंट केल्यावर ग्राहकांच्या खात्यातून शुल्क कापले जाईल. MDR हा मुख्यतः काही विशिष्ट Merchant Transactions वर लागू होणार असून, ठराविक मर्यादेपेक्षा जास्त रकमेच्या व्यवहारांशी त्याचा संबंध आहे.मात्र काही व्यवहार हे अजूनही मोफत असणार आहे.

कोणते UPI व्यवहार अजूनही मोफत राहणार?

1. व्यक्तीकडून व्यक्तीला पैसे पाठवणे

तुम्ही जर तुमचा मित्र, कुटुंबीय किंवा इतर व्यक्तीच्या UPI खात्यावर पैसे वठवत असाल तर त्यावर कोणतेही MDR शुल्क आकारले जाणार नाही. यात व्यवहाराची रक्कम कितीही मोठी असली तरी P2P व्यवहार मोफत राहतील.

2. UPI द्वारे पैसे स्वीकारणे

तुमच्या बँक खात्यात UPI च्या माध्यमातून पैसे जमा झाल्यास त्यासाठी MDR आकारला जाणार नाही.म्हणजेच कोणीही तुमच्या खतावर जे पाठवले तर त्यासाठी तुम्हाला हा चार्ज भरावा लागणार नाही.

3. छोट्या व्यापाऱ्यांचे UPI व्यवहार

Person-to-Person-Merchant म्हणजेच व्यक्तीकडून छोट्या व्यापाऱ्यांना महिन्याला UPI QR कोडद्वारे 1 लाख रुपयांपर्यंत मिळणाऱ्या रकमेसाठी MDR द्यावा लागणार नाही.

4. 2,000 रुपयांची खरेदी

सामान्य व्यापाऱ्याकडे ₹2,000 पर्यंत केलेल्या Person-to-Merchant म्हणजेच P2M व्यवहारांवर MDR लागू होणार नाही. तो व्याहर पूर्णतः मोफत असेल.

5. UPI AutoPay

OTT सबस्क्रिप्शन, बिल किंवा इतर नियमित पेमेंटसाठी वापरल्या जाणाऱ्या UPI AutoPay सुविधेवर MDR लागू होणार नाही.

6. आवश्यक सेवांशी संबंधित व्यवहार

रेल्वे, टेलिकॉम, विमा, इंधन आणि कृषी क्षेत्रासारख्या कमी मार्जिनच्या आवश्यक सेवांमध्ये 2,000 पर्यंतचे रुपायांपर्यंतचे UPI व्यवहार MDR पासून मुक्त राहतील.

MDR चा खर्च ग्राहकांकडून घेणार?

बँकांना व्यापाऱ्यांनी MDR चा भार थेट ग्राहकांवर टाकू नये, याची काळजी घेण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. तसेच UPI अॅप कंपन्यांना या कारणासाठी प्लॅटफॉर्म फी किंवा लपविलेले शुल्क आकारण्याची परवानगी नाही. म्हणजेच, सामान्य ग्राहकांसाठी UPI वापरण्यावर कोणतेही मासिक शुल्क, व्यवहारांची संख्या मर्यादा किंवा ठराविक मोफत व्यवहारांची मर्यादा लागू होणार नाही असे सरकारचे म्हणणे आहे.

UPI ची सामान्य व्यवहार मर्यादा किती?

सामान्य P2P UPI व्यवहारांसाठी बँका आणि NPCI कडून साधारणपणे दररोज 1 लाखांपर्यंतची मर्यादा असते. नव्या UPI वापरकर्त्यांसाठी खाते सुरू केल्यानंतर पहिल्या 24 तासांत ही मर्यादा 5,000 रुपायांपर्यंत असू शकते.

याशिवाय काही विशिष्ट ठिकाणी यापेक्षा जास्त व्यवहार मर्यादा लागू आहे.यात –

मेडिकल आणि हॉस्पिटल – एका व्यवहारासाठी 5 लाखांपर्यंत

शैक्षणिक संस्था – एका व्यवहारासाठी 5 लाखांपर्यंत

कॅपिटल मार्केट आणि विमा – एका व्यवहारासाठी 5 लाखांपर्यंत आणि दिवसाला एकूण 10 लाखांपर्यंत

कर भरणा आणि IPO – 5 लाखांपर्यंत

UPI Lite

दररोजच्या छोट्या खर्चासाठी UPI Lite वापरता येते. यामध्ये प्रत्येक व्यवहारासाठी 1,000 रुपयांपर्यंत रक्कम खर्च करता येते, तर UPI Lite वॉलेटमध्ये जास्तीत जास्त 5,000 रुपये शिल्लक ठेवता येते.