एअर इंडियाचं विमान हवेत असताना अचानक 300 फूट खाली आलं; पायलटच्या ड्रग टेस्टचा रिपोर्ट पॉझिटिव्ह?

एअर इंडियाचं विमान हवेत असताना अचानक 300 फूट खाली आलं; पायलटच्या ड्रग टेस्टचा रिपोर्ट पॉझिटिव्ह? 5 महत्त्वाचे मुद्दे

फुकेत-दिल्ली विमानातील धक्कादायक घटना; 20 प्रवासी आणि 4 कर्मचारी जखमी, AAIBकडून तपास सुरू

नवी दिल्ली : थायलंडमधील फुकेत येथून दिल्लीकडे येणाऱ्या एअर इंडियाच्या विमानात घडलेल्या धक्कादायक घटनेनंतर विमानाच्या सुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. उड्डाणादरम्यान एअरबस A320 विमान अचानक सुमारे 300 फूट खाली आल्याची माहिती समोर आली आहे. या घटनेत 20 प्रवासी आणि चार कर्मचारी जखमी झाले.
या विमानात एकूण 137 प्रवासी आणि आठ कर्मचारी होते. घटनेनंतर विमानाच्या वैमानिकांची ड्रग टेस्ट करण्यात आली. प्राथमिक चाचणीचा निकाल ‘नॉन-निगेटिव्ह’ आल्याने संबंधित मुख्य वैमानिकाची पुष्टीकरणासाठी दुसरी चाचणी करण्यात आली.
माध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तांनुसार, या दुसऱ्या चाचणीचा निकाल पॉझिटिव्ह आल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मात्र, संबंधित तपास अद्याप सुरू असून अधिकृत निष्कर्ष समोर आलेला नाही. त्यामुळे केवळ या वृत्तांच्या आधारे वैमानिकाने अमली पदार्थांचे सेवन केले होते, असा अंतिम निष्कर्ष काढता येणार नाही.
नागरी उड्डाण मंत्री राममोहन नायडू यांनी स्पष्ट केले आहे की, एअरक्राफ्ट ॲक्सिडेंट इन्व्हेस्टिगेशन ब्युरो (AAIB) या घटनेचा तपास करत आहे. तपासाचा अंतिम अहवाल आल्यानंतरच पुढील कारवाईबाबत निर्णय घेतला जाईल.
1. ड्रग टेस्ट पॉझिटिव्ह आल्यास वैमानिकावर काय कारवाई होते?
DGCAच्या नियमांनुसार, विमान वाहतूक क्षेत्रातील सुरक्षा-संवेदनशील कर्मचाऱ्यांची सायकोअॅक्टिव्ह पदार्थांच्या सेवनाबाबत तपासणी केली जाते.
पहिल्यांदा ड्रग टेस्ट पॉझिटिव्ह आल्यास संबंधित कर्मचाऱ्याला तातडीने ड्यूटीपासून दूर केले जाऊ शकते आणि त्याला व्यसनमुक्ती उपचार व पुढील वैद्यकीय प्रक्रियेला सामोरे जावे लागते.
ड्रग टेस्ट करण्यास नकार देणेही गंभीर बाब मानली जाते. नियमांनुसार त्यासाठीही कठोर कारवाईची तरतूद आहे.
पुन्हा चाचणीमध्ये पॉझिटिव्ह निकाल आल्यास परवान्यावर दीर्घ कालावधीसाठी निलंबनाची कारवाई होऊ शकते, तर तिसऱ्यांदा पॉझिटिव्ह आढळल्यास परवाना कायमस्वरूपी रद्द करण्याची तरतूद आहे.
2. नागरी उड्डाण मंत्र्यांनी काय सांगितले?
नागरी उड्डाण मंत्री राममोहन नायडू यांनी या घटनेकडे सरकार गांभीर्याने पाहत असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
AAIBकडून या घटनेचा तपास सुरू असून तांत्रिक बाबींसोबतच वैद्यकीय आणि मानवी घटकांचाही तपास केला जात आहे. तपासाचा अंतिम अहवाल आल्यानंतरच दोष किंवा नियमभंगाबाबत ठोस निष्कर्ष काढला जाईल, असे मंत्र्यांनी स्पष्ट केले.
दरम्यान, नागरी उड्डाण मंत्रालयाने एअर इंडियाचे मावळते CEO कॅम्पबेल विल्सन यांना बोलावून या घटनेबाबत प्राथमिक माहिती घेतली. विमान कंपनीने सुरक्षा नियमांचे पालन कसे केले आणि घटनेनंतर कोणती पावले उचलली, याची माहिती मंत्रालयाकडून घेण्यात आली.
“सुरक्षा ही सरकारची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे,” असे नायडू यांनी स्पष्ट केले असून विमान कंपन्या, नियामक किंवा इतर कोणत्याही घटकाकडून सुरक्षा नियमांमध्ये तडजोड सहन केली जाणार नसल्याचे त्यांनी सांगितले.
3. विमान कर्मचाऱ्यांसाठी ड्रग टेस्टचे नियम काय आहेत?
DGCAने सायकोअॅक्टिव्ह पदार्थांच्या सेवनासंदर्भातील मार्गदर्शक तत्त्वे सप्टेंबर 2021 मध्ये जारी केली होती. ही नियमावली 31 जानेवारी 2022 पासून लागू झाली.
यामध्ये वैमानिक, एअर ट्रॅफिक कंट्रोलर तसेच विमान वाहतूक क्षेत्रातील इतर सुरक्षा-संवेदनशील कर्मचाऱ्यांचा समावेश होतो.
फ्लाइट क्रू आणि एअर ट्रॅफिक कंट्रोलर्सपैकी दरवर्षी किमान 10 टक्के कर्मचाऱ्यांची रँडम ड्रग टेस्ट करण्याची तरतूद आहे.
याशिवाय विमानाशी संबंधित गंभीर सुरक्षा घटना घडल्यानंतर संबंधित कर्मचाऱ्यांची ड्रग टेस्ट करणे आवश्यक असते. फुकेत-दिल्ली विमानातील घटनेनंतरही याच प्रक्रियेअंतर्गत वैमानिकांची चाचणी करण्यात आली.
4. ड्रग टेस्ट नेमकी कशी केली जाते?
ड्रग टेस्टसाठी प्रामुख्याने लघवीचा नमुना घेतला जातो. त्यामध्ये विविध प्रकारच्या सायकोअॅक्टिव्ह पदार्थांची तपासणी केली जाते.
यामध्ये ॲम्फेटामाइन्स, ओपिएट्स, कॅनाबिस म्हणजे गांजा, कोकेन, बार्बिट्युरेट्स आणि बेंझोडायझेपाइन्स यांसारख्या पदार्थांचा समावेश होतो.
नमुना दोन भागांमध्ये ठेवला जातो. पहिल्या नमुन्यावर प्राथमिक चाचणी केली जाते. जर तिचा निकाल ‘नॉन-निगेटिव्ह’ आला, तर संबंधित कर्मचाऱ्याला ड्यूटीपासून दूर केले जाते आणि दुसरा नमुना अधिक अचूक प्रयोगशाळा तपासणीसाठी पाठवला जातो.
पुष्टीकरणाच्या चाचणीसाठी अत्याधुनिक प्रयोगशाळा पद्धतींचा वापर केला जाऊ शकतो. त्यामुळे प्राथमिक चाचणीचा निकाल हा अंतिम पुरावा मानला जात नाही.
5. ‘पॉझिटिव्ह’ रिपोर्ट म्हणजे पायलट नशेत होता का?
ही सर्वात महत्त्वाची बाब आहे.
ड्रग टेस्टचा पॉझिटिव्ह निकाल आल्याने संबंधित व्यक्तीने उड्डाणाच्या वेळी नशा केली होती, असा थेट निष्कर्ष काढता येत नाही. काही कायदेशीर औषधांमधील घटकांमुळेही प्राथमिक चाचणीत विशिष्ट पदार्थांसाठी पॉझिटिव्ह किंवा नॉन-निगेटिव्ह परिणाम दिसू शकतो.
म्हणूनच पुष्टीकरण चाचणीसोबत वैद्यकीय तपासणी आणि मेडिकल रिव्ह्यू ऑफिसरकडून मूल्यांकन केले जाते.
वैमानिकांना स्वतःहून औषध घेण्याऐवजी संस्थेच्या वैद्यकीय अधिकाऱ्यांचा सल्ला घेण्याचा सल्ला दिला जातो. औषधांची प्रिस्क्रिप्शन आणि खरेदीच्या पावत्या जपून ठेवण्याची सूचनाही केली जाते.
AAIBच्या अंतिम अहवालाकडे लक्ष
फुकेत-दिल्ली विमानातील 300 फूट अचानक खाली येण्यामागे नेमके कारण काय होते, वैमानिकांच्या आरोग्याशी किंवा औषधांच्या सेवनाशी त्याचा काही संबंध होता का, तांत्रिक बिघाड झाला होता का किंवा अन्य मानवी घटक कारणीभूत होते का, याचा तपास AAIB करत आहे.
त्यामुळे सध्या समोर आलेल्या ड्रग टेस्टच्या वृत्ताकडे ‘आरोप/माध्यमांतील दावा’ म्हणून पाहणे आवश्यक आहे. अधिकृत तपासाचा अंतिम अहवाल आल्यानंतरच या घटनेचे खरे कारण स्पष्ट होईल.
ही घटना एअर इंडियासह संपूर्ण भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्रासाठी सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा इशारा मानली जात आहे.