IAS परीक्षेत अपयश, पहिला व्यवसायही बुडाला; तरी हार मानली नाही, उभारली 95 हजार कोटींची कंपनी

IAS परीक्षेत अपयश, पहिला व्यवसायही बुडाला; तरी हार मानली नाही, उभारली 95 हजार कोटींची कंपनी

UPSCची तयारी करूनही IAS होण्याचे स्वप्न अपूर्ण राहिले. पहिला स्टार्टअपही काही महिन्यांत बंद पडला. मात्र, या दोन्ही अपयशांनी विदित आत्रेय यांना थांबवले नाही. अपयशातून धडा घेत त्यांनी भारतीय ई-कॉमर्स बाजारातील एक वेगळी गरज ओळखली आणि त्यातून उभा राहिला ‘मीशो’. आज विदित आत्रेय हे देशातील आघाडीच्या ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्मच्या सह-संस्थापक आणि CEO म्हणून ओळखले जातात.

IIT दिल्लीपासून IASच्या स्वप्नापर्यंत

विदित आत्रेय यांचा जन्म आणि संगोपन मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाले. सरकारी नोकरी करणारे पालक असल्याने स्थिर आणि प्रतिष्ठेचे करिअर करण्याची पारंपरिक अपेक्षा त्यांच्या आयुष्यात होती. मात्र, शिक्षणाच्या काळात त्यांची दृष्टी अधिक व्यापक होत गेली.

आयआयटी दिल्लीसारख्या देशातील प्रतिष्ठित संस्थेत इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंगचे शिक्षण घेत असताना त्यांना तंत्रज्ञान, इंटरनेट आणि वेगाने विकसित होणाऱ्या स्टार्टअप जगताची ओळख झाली. 2012 मध्ये पदवी पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी ITCमध्ये काम सुरू केले. त्यानंतर InMobi आणि ई-कॉमर्स क्षेत्राशी संबंधित कंपन्यांमध्ये काम करताना भारतीय ग्राहक, ऑनलाइन बाजारपेठ आणि डिजिटल व्यवसाय यांचा जवळून अभ्यास केला.

मात्र, त्यांच्या मनात काहीतरी वेगळे करण्याची इच्छा होती. त्यामुळे त्यांनी UPSC परीक्षेची तयारी करण्याचा निर्णय घेतला. अनेक महिने अभ्यास करून त्यांनी IAS अधिकारी होण्याचे स्वप्न पाहिले. कठोर मेहनत करूनही त्यांना अपेक्षित यश मिळाले नाही.

IASचे स्वप्न अपूर्ण, पण ध्येय बदलले नाही

UPSCमध्ये अपयश आल्यानंतर अनेक जण सुरक्षित नोकरीकडे वळले असते. विदित यांनी मात्र या अपयशाकडे वेगळ्या नजरेने पाहिले. त्यांना स्वतःचा व्यवसाय उभारायचा होता. त्यामुळे नोकरीचा मार्ग सोडून त्यांनी स्टार्टअपच्या जगात प्रवेश केला.

2015 मध्ये विदित आत्रेय आणि त्यांचे IITमधील सहकारी संजीव बर्नवाल यांनी ‘फॅशनिअर’ नावाचे हायपरलोकल फॅशन अॅप सुरू केले. स्थानिक दुकानांमधील कपडे ऑनलाइन उपलब्ध करून देणे, हा त्यामागचा उद्देश होता.

मात्र, व्यवसायाला अपेक्षित प्रतिसाद मिळाला नाही. योग्य व्यवसाय मॉडेल तयार करण्यात आलेल्या अडचणी आणि ग्राहकांचा कमी प्रतिसाद यामुळे हा उपक्रम काही महिन्यांतच बंद करावा लागला.

पण इथेच विदित यांच्या प्रवासाला खरा कलाटणीबिंदू मिळाला.

अपयशातून सापडली मोठी संधी

पहिला व्यवसाय अपयशी ठरल्यानंतर विदित आणि संजीव यांनी भारतातील ऑनलाइन बाजारपेठेचा नव्याने अभ्यास सुरू केला. मोठ्या शहरांमध्ये ई-कॉमर्स वेगाने वाढत असला, तरी भारतातील छोट्या शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये डिजिटल व्यवसायाची प्रचंड संधी असल्याचे त्यांच्या लक्षात आले.

त्यांनी पाहिले की अनेक गृहिणी आणि छोटे दुकानदार सोशल मीडिया आणि मेसेजिंग प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून कपडे, सौंदर्यप्रसाधने आणि इतर वस्तूंची विक्री करत होते. मात्र, त्यांच्याकडे स्वतःचे ऑनलाइन स्टोअर, तांत्रिक ज्ञान किंवा मोठी गुंतवणूक नव्हती.

याच समस्येचे उत्तर शोधताना ‘मीशो’ची संकल्पना जन्माला आली.

2015 मध्ये ‘मीशो’ची सुरुवात

डिसेंबर 2015 मध्ये विदित आत्रेय आणि संजीव बर्नवाल यांनी ‘मीशो’ची सुरुवात केली. सुरुवातीची संकल्पना सोशल कॉमर्सवर आधारित होती. विशेषतः छोट्या शहरांतील महिला आणि छोट्या विक्रेत्यांना ऑनलाइन व्यवसाय करण्याची संधी देणे, हा त्यामागील मुख्य उद्देश होता.

मोठी गुंतवणूक न करता आणि स्वतःचे दुकान उघडण्याची गरज न पडता उत्पादने ग्राहकांपर्यंत पोहोचवण्याचा मार्ग मीशोने उपलब्ध करून दिला. त्यामुळे ऑनलाइन व्यवसाय करण्याची इच्छा असलेल्या अनेक छोट्या विक्रेत्यांसाठी हे व्यासपीठ आकर्षणाचे केंद्र बनले.

Y Combinatorची निवड आणि बदलले चित्र

2016 मध्ये मीशोची निवड अमेरिकेतील प्रसिद्ध स्टार्टअप अॅक्सिलरेटर Y Combinatorच्या कार्यक्रमासाठी झाली. या टप्प्यानंतर कंपनीला जागतिक स्टार्टअप परिसंस्थेत ओळख मिळू लागली.

यानंतर मीशोमध्ये मोठ्या गुंतवणूकदारांचे लक्ष वेधले गेले. SoftBank, Meta, Prosus आणि Sequoia यांसारख्या आघाडीच्या गुंतवणूकदारांनी कंपनीमध्ये गुंतवणूक केली. कंपनीचा व्यवसाय विस्तारत गेला आणि छोट्या शहरांमधील ग्राहक तसेच विक्रेते हा मीशोच्या वाढीचा प्रमुख आधार बनला.

Amazon आणि Flipkartपेक्षा वेगळी रणनीती

भारतीय ई-कॉमर्स क्षेत्रात Amazon आणि Flipkartसारख्या मोठ्या कंपन्या आधीपासूनच मजबूत होत्या. अशा परिस्थितीत त्यांच्याशी थेट स्पर्धा करण्याऐवजी मीशोने वेगळा बाजार निवडला.

महानगरांपलीकडे जाऊन टियर-2, टियर-3 शहरे, छोटी गावे आणि भारतातील मोठा मध्यमवर्गीय ग्राहकवर्ग यांच्यावर कंपनीने लक्ष केंद्रित केले.

छोट्या विक्रेत्यांना ऑनलाइन व्यवसायात सहभागी करून घेणे आणि ग्राहकांना विविध प्रकारची उत्पादने उपलब्ध करून देणे, या मॉडेलमुळे मीशोने वेगाने विस्तार केला.

यामुळे पारंपरिक ई-कॉमर्स कंपन्यांपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने भारतीय बाजारपेठेत आपले स्थान निर्माण करण्यात कंपनीला यश आले.

गृहिणींपासून छोट्या दुकानदारांपर्यंत मोठे नेटवर्क

मीशोच्या यशातील महत्त्वाचा घटक म्हणजे त्याने घरातून व्यवसाय करू इच्छिणाऱ्या महिलांना दिलेली संधी. अनेक गृहिणींनी सोशल कॉमर्सच्या माध्यमातून उत्पादने विकण्यास सुरुवात केली.

यामुळे मीशोची पोहोच केवळ मोठ्या शहरांपुरती मर्यादित राहिली नाही. छोट्या शहरांमध्ये आणि ग्रामीण भागातही कंपनीचे नेटवर्क वाढत गेले.

ग्राहकांच्या बदलत्या गरजा, कमी किमतीतील उत्पादनांची उपलब्धता आणि डिजिटल माध्यमातून खरेदी करण्याची वाढती सवय यामुळे मीशोने भारतीय ई-कॉमर्समध्ये आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली.

95 हजार कोटींच्या मूल्यांकनाचा टप्पा

कधीकाळी IAS होण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या विदित आत्रेय यांचा प्रवास आज हजारो कोटींच्या व्यवसायापर्यंत पोहोचला आहे. मीशोचे मूल्यांकन सुमारे 95 हजार कोटी रुपयांच्या आसपास पोहोचल्याचे विविध अहवालांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.

कंपनीने भारतातील मोठ्या संख्येने पिनकोडपर्यंत आपली डिलिव्हरी पोहोचवली आहे आणि देशाच्या ई-कॉमर्स बाजारपेठेत स्वतःचे वेगळे स्थान निर्माण केले आहे.

अपयश म्हणजे शेवट नाही, हा विदित यांच्या प्रवासाचा संदेश

विदित आत्रेय यांची कहाणी केवळ एका स्टार्टअपच्या यशाची नाही, तर अपयशाकडे पाहण्याच्या दृष्टिकोनाची आहे.

UPSCमध्ये अपेक्षित यश मिळाले नाही.

पहिला व्यवसाय अपयशी ठरला. मात्र, त्यांनी या दोन्ही घटनांना शेवट मानले नाही. उलट, प्रत्येक अपयशातून शिकत त्यांनी भारतीय बाजारपेठेची गरज समजून घेतली आणि त्यावर आधारित व्यवसाय उभारला.

आज ‘मीशो’ची यशोगाथा सांगताना विदित आत्रेय यांच्या प्रवासातील सर्वात महत्त्वाचा धडा म्हणजे मोठे यश मिळवण्यासाठी प्रत्येक वेळी पहिल्याच प्रयत्नात यशस्वी होणे गरजेचे नसते; अपयशातून शिकून योग्य संधी ओळखणे अधिक महत्त्वाचे असते.

IAS अधिकारी होण्याचे स्वप्न अपूर्ण राहिले, पहिला व्यवसायही बंद पडला; पण त्याच अपयशांच्या पायावर विदित आत्रेय यांनी भारतातील मोठ्या ई-कॉमर्स कंपन्यांपैकी एक उभारली. त्यामुळे त्यांची कहाणी आजच्या तरुण उद्योजकांसाठी प्रेरणादायी ठरते.