बाबा आमटेंच्या ‘आनंद निकेतन’ची जबाबदारी दुसऱ्या संस्थेकडे? आमटे परिवाराचा मोठा निर्णय; १११ कोटींच्या पुनर्बांधणीचा प्रश्न

चंद्रपूर : ज्येष्ठ समाजसेवक स्वर्गीय बाबा आमटे यांनी समाजातील उपेक्षित घटकांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्याच्या उद्देशाने सुमारे सहा दशकांपूर्वी उभारलेल्या ‘आनंद निकेतन’ या शैक्षणिक संस्थेबाबत आमटे परिवाराने मोठा आणि भावनिक निर्णय घेतला आहे. संस्थेच्या व्यवस्थापनाची जबाबदारी एखाद्या सक्षम संस्थेकडे सोपवण्याचा विचार परिवाराकडून गांभीर्याने केला जात आहे.

आनंद निकेतनच्या शाळा आणि महाविद्यालयासमोर सध्या आर्थिक अडचणी तसेच पायाभूत सुविधांशी संबंधित गंभीर आव्हाने निर्माण झाली आहेत. विशेषतः संस्थेची शैक्षणिक इमारत अत्यंत जीर्ण झाली असून तिची तातडीने पुनर्बांधणी करणे आवश्यक असल्याचे आमटे परिवाराने अधिकृत निवेदनातून स्पष्ट केले आहे.

जीर्ण इमारतीमुळे दुर्घटनेचा धोका

उधई तसेच इतर कारणांमुळे आनंद निकेतनच्या इमारतीची मोठ्या प्रमाणावर पडझड झाली आहे. इमारत जीर्ण अवस्थेत असल्याने भविष्यात विद्यार्थ्यांच्या आणि कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे संपूर्ण इमारतीची पुनर्बांधणी करणे अत्यावश्यक असल्याचे परिवाराने म्हटले आहे.

या पुनर्बांधणीसाठी तब्बल १११ कोटी रुपये खर्च अपेक्षित असल्याची माहिती देण्यात आली आहे. मात्र, संस्थेवर आधीपासून असलेल्या विविध आर्थिक जबाबदाऱ्यांच्या पार्श्वभूमीवर एवढा मोठा खर्च उचलणे सध्याच्या परिस्थितीत शक्य नसल्याचे आमटे परिवाराने स्पष्ट केले आहे.

देणग्यांमधून निधी उभारण्याचे प्रयत्न

इमारतीच्या पुनर्बांधणीसाठी देणगीदारांच्या माध्यमातून निधी उभारण्यासह इतर पर्यायांचाही विचार करण्यात आला. मात्र, आवश्यक त्या प्रमाणात निधी उपलब्ध करून घेण्यात अडचणी येत असल्याने आता व्यवस्थापनाची धुरा सक्षम संस्थेकडे सोपवण्याचा पर्याय पुढे आला आहे.

हा निर्णय संस्थेचे अस्तित्व टिकवण्यासाठी घेतला जात असल्याचे परिवाराचे म्हणणे आहे. आर्थिक संकटामुळे आनंद निकेतनच्या शाळा किंवा महाविद्यालयाच्या कामकाजावर परिणाम होऊ नये, तसेच विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक नुकसान होऊ नये, यासाठी दीर्घकालीन आणि व्यवहार्य पर्याय शोधणे आवश्यक असल्याचे परिवाराने नमूद केले आहे.

‘भावनिक’ नव्हे, तर व्यवहार्य निर्णय

आनंद निकेतन ही आमटे परिवारासाठी केवळ एक शैक्षणिक संस्था नसून बाबा आमटे यांच्या विचारांचा आणि सामाजिक कार्याचा महत्त्वाचा वारसा आहे. त्यामुळे व्यवस्थापनातून बाजूला होण्याचा विचार हा निश्चितच भावनिकदृष्ट्या मोठा निर्णय आहे.

मात्र, संस्था बंद पडण्यापेक्षा तिचे काम सक्षम हातांमध्ये देऊन पुढे सुरू ठेवणे अधिक महत्त्वाचे, अशी भूमिका आमटे परिवाराने घेतल्याचे दिसून येते. उपेक्षित घटकांच्या शिक्षणाचा उद्देश अबाधित ठेवत संस्थेला आर्थिक आणि पायाभूतदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी हा पर्याय विचारात घेतला जात आहे.

आता आनंद निकेतनची व्यवस्थापनाची जबाबदारी नेमक्या कोणत्या सक्षम संस्थेकडे सोपवली जाणार, याकडे चंद्रपूरसह संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे. बाबा आमटे यांच्या विचारातून उभ्या राहिलेल्या या संस्थेचा वारसा आणि शैक्षणिक कार्य पुढे कसे सुरू राहणार, हे आगामी काळात स्पष्ट होणार आहे.