खानदेशाच्या सुनबाईने मुंबईत राहून मिळवले यश ; सौ. निता किरण वैद्य यांची प्रेरणादायी ज्ञानसाधना

सीए पदवी संपादन केल्यानंतर पीएच.डी.च्या दिशेने यशस्वी वाटचाल; दोन महाविद्यालयीन मुलींची आई असतानाही मुंबईच्या धावपळीत अभ्यासासाठी दिला वेळ

मुंबई : परिस्थिती कितीही सुखवस्तू असो, आयुष्यातील जबाबदाऱ्या कितीही मोठ्या असोत किंवा शहराचे जीवन कितीही धावपळीचे असो; मनात शिकण्याची प्रबळ इच्छा आणि काहीतरी नवे आत्मसात करण्याची भूक असेल, तर ज्ञानाच्या वाटचालीला मर्यादा राहत नाहीत. याच विचाराला आपल्या कृतीतून अधोरेखित करणाऱ्या सौ. निता किरण वैद्य यांनी मुंबईत वास्तव्यास असताना शिक्षण आणि संशोधनाच्या क्षेत्रात उल्लेखनीय यश संपादन केले आहे.

सीएची पदवी यापूर्वीच संपादन केलेल्या निता वैद्य यांनी त्यानंतरही आपल्या शैक्षणिक प्रवासाला पूर्णविराम दिला नाही. उलट सतत नवे ज्ञान आत्मसात करण्याची भूक त्यांना पुढील शिक्षणाकडे घेऊन गेली. त्यातूनच त्यांनी पीएच.डी.च्या दिशेने वाटचाल सुरू केली.

त्यांच्या संशोधनाचा विषय “ An Impact Evaluation Study of Government Schemes on Small and Marginal Farmers in Khandesh Region ” 

असा आहे. म्हणजेच खानदेशातील लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांवर शासनाच्या विविध योजनांचा होणारा परिणाम हा त्यांच्या संशोधनाचा केंद्रबिंदू आहे.

या संशोधनासाठी त्यांना डॉ. श्री. विष्णू भंडारे, इन्चार्ज प्रिन्सिपल, सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड इकॉनॉमिक्स यांचे मार्गदर्शन लाभले असून, त्यांची पीएच.डी.ची शैक्षणिक वाटचाल मुंबई विद्यापीठाशी संबंधित आहे. सध्या त्या एन. एम. कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड इकॉनॉमिक्स येथे कार्यरत आहेत.

सीए पदवी संपादन केल्यानंतरही शिक्षणाची वाटचाल कायम

व्यावसायिक शिक्षणाच्या क्षेत्रात महत्त्वाची मानली जाणारी सीए पदवी संपादन केल्यानंतर अनेकांसाठी शैक्षणिक प्रवासाचा हा टप्पा पुरेसा वाटू शकतो. मात्र निता वैद्य यांच्यासाठी शिक्षण ही एका पदवीपुरती मर्यादित गोष्ट नव्हती.
सीए झाल्यानंतरही नवनवीन विषयांचा अभ्यास करण्याची आणि ज्ञानाच्या कक्षा विस्तारण्याची त्यांची इच्छा कायम राहिली. त्यामुळे त्यांनी संशोधन क्षेत्रात पाऊल टाकले. खानदेशातील शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांशी निगडित विषय निवडत त्यांनी आपल्या पुढील शैक्षणिक प्रवासाला सामाजिक संदर्भही जोडला.

निवडला खानदेशाशी नाळ जोडणारा संशोधनाचा विषय

निता वैद्य यांच्या पीएच.डी.च्या विषयाचे वैशिष्ट्य म्हणजे तो त्यांच्या कौटुंबिक मुळांशीही जोडलेला आहे.
वैद्य कुटुंबाचे मूळ जळगाव जिल्ह्यातील चोपडा येथील आहे. त्यांचे सासरे श्री. चंद्रकांत मुरलीधर वैद्य यांच्या नोकरीनिमित्त वैद्य कुटुंबाचा काही काळ धुळे आणि नाशिक येथेही मुक्काम राहिला. त्यामुळे खानदेशाशी या कुटुंबाचे असलेले नाते अनेक वर्षांपासूनचे आहे.
याच पार्श्वभूमीवर खानदेशातील लहान व सीमांत शेतकऱ्यांवर शासनाच्या योजनांचा परिणाम या विषयावर संशोधन करणे ही विशेष बाब ठरते. मुंबईत वास्तव्य करत असतानाही आपल्या मूळ प्रदेशाशी संबंधित विषयाला शैक्षणिक संशोधनाचा विषय बनवून त्यांनी खानदेशाशी असलेली नाळ कायम ठेवली आहे.

सुखवस्तू कुटुंब, पण ज्ञानाची भूक कायम

निता वैद्य यांचा संसार सुखवस्तू कुटुंबात असूनही त्यांनी केवळ सुख-सुविधांमध्ये रमून न जाता स्वतःच्या ज्ञानवृद्धीला महत्त्व दिले. त्यांच्या दृष्टीने शिक्षण म्हणजे केवळ पदवी मिळवण्याचे साधन नसून व्यक्तिमत्त्व समृद्ध करण्याचा आणि समाजातील विविध प्रश्नांकडे अभ्यासपूर्ण दृष्टिकोनातून पाहण्याचा मार्ग आहे.
त्यामुळे एकीकडे कुटुंबीय जीवनाचा आनंद घेत असतानाच दुसरीकडे वाचन, अभ्यास, संशोधन आणि शैक्षणिक कार्य यासाठी त्या सातत्याने वेळ देत राहिल्या.

दोन महाविद्यालयीन मुलींची आई; तरीही अभ्यासात सातत्य

निता वैद्य यांच्या यशातील सर्वाधिक प्रेरणादायी बाब म्हणजे त्यांच्या दोन मुली सध्या महाविद्यालयीन शिक्षण घेत असतानाही त्यांनी स्वतःचा अभ्यास आणि संशोधन सुरू ठेवले.
मुलींच्या शिक्षणाची जबाबदारी, कुटुंबातील विविध कामे आणि स्वतःचे महाविद्यालयीन काम या सर्वांचा समतोल साधताना संशोधनासाठी वेळ देणे सोपे नव्हते. मात्र त्यांनी वेळेचे नियोजन करून आपल्या ध्येयाकडे सातत्याने वाटचाल केली.
आई म्हणून मुलांच्या शिक्षणाकडे लक्ष देतानाच स्वतःही ज्ञानाच्या वाटेवर पुढे जाण्याचा त्यांचा प्रवास अनेक महिलांसाठी प्रेरणादायी ठरतो.

मुंबईच्या धावपळीत ‘स्वतःसाठी’ वेळ काढला

मुंबईसारख्या महानगरातील जीवन म्हणजे सततची धावपळ. कामाचे वेळापत्रक, प्रवास, घरातील जबाबदाऱ्या आणि सामाजिक जीवन या सगळ्यांमध्ये स्वतःच्या अभ्यासासाठी वेळ काढणे हे आव्हानात्मक असते.
मात्र निता वैद्य यांनी उपलब्ध वेळेचे नियोजन करत अभ्यास आणि संशोधनाला सातत्य दिले. अनेकदा दिवसातील मोकळ्या वेळेचा उपयोग वाचनासाठी, संशोधनासाठी माहिती संकलित करण्यासाठी, लेखनासाठी आणि मार्गदर्शकांच्या सूचनांनुसार संशोधनात आवश्यक बदल करण्यासाठी केला.
वेळ मिळत नाही, अशी तक्रार करण्यापेक्षा उपलब्ध वेळेचा उपयोग कसा करायचा, हे त्यांच्या प्रवासातून दिसून येते.

पती बहुराष्ट्रीय कंपनीत उच्च पदावर; तरी स्वतःची स्वतंत्र ज्ञानयात्रा

निता वैद्य यांचे पती किरण वैद्य हे बहुराष्ट्रीय कंपनीत उच्च पदावर कार्यरत आहेत. कुटुंबाला चांगल्या सुविधा आणि स्थैर्य उपलब्ध असतानाही निता वैद्य यांनी स्वतःच्या ज्ञानाच्या शोधाला विराम दिला नाही.
सुखवस्तू जीवनशैली असूनही सतत काहीतरी नवीन शिकण्याची इच्छा त्यांना स्वस्थ बसू देत नव्हती. त्यामुळे त्यांनी स्वतःच्या आवडीला आणि बौद्धिक विकासाला प्राधान्य देत उच्च शिक्षणाचा प्रवास सुरू ठेवला.
त्यांचा हा प्रवास हे अधोरेखित करतो की यश मिळाल्यानंतर थांबणे हा पर्याय नसून, प्रत्येक टप्प्यानंतर पुढचे ध्येय निश्चित करता येते.

खानदेशातील शेतकऱ्यांच्या प्रश्नाचा अभ्यास

त्यांच्या संशोधनाचा विषय केवळ शैक्षणिक दृष्टिकोनातून महत्त्वाचा नाही, तर सामाजिक आणि आर्थिकदृष्ट्याही महत्त्वाचा आहे.
खानदेशातील लहान व सीमांत शेतकरी विविध आव्हानांना सामोरे जातात. शासनाकडून शेतकरी कल्याणासाठी विविध योजना राबविल्या जातात. या योजनांचा प्रत्यक्ष लाभ लाभार्थ्यांपर्यंत कितपत पोहोचतो, त्याचा शेतकऱ्यांच्या आर्थिक स्थितीवर काय परिणाम होतो, योजनांबाबत लाभार्थ्यांमध्ये कितपत जागरूकता आहे आणि अंमलबजावणीच्या प्रक्रियेत कोणत्या अडचणी येतात, यांसारख्या मुद्द्यांचा अभ्यास त्यांच्या संशोधनाच्या माध्यमातून केला जात आहे.
मुंबईत राहून खानदेशातील शेतकऱ्यांशी संबंधित विषयावर संशोधन करण्यामागे आपल्या मूळ प्रदेशाशी असलेली भावनिक आणि कौटुंबिक नाळही अधोरेखित होते.

कुटुंब, करिअर आणि शिक्षणाचा सुंदर समतोल

निता वैद्य यांच्या यशोगाथेचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांनी कुटुंब, करिअर आणि शिक्षण या तिन्ही आघाड्यांमध्ये समतोल साधला.
दोन महाविद्यालयीन मुलींची आई, महाविद्यालयीन जबाबदाऱ्या, कुटुंब आणि संशोधन अशा विविध जबाबदाऱ्या पार पाडताना त्यांनी स्वतःच्या शैक्षणिक ध्येयाला दुय्यम स्थान दिले नाही.
त्यामुळे त्यांचा प्रवास केवळ पीएच.डी. मिळविण्याच्या दिशेने झालेली वाटचाल नसून, स्वतःच्या स्वप्नांना कुटुंबीय जबाबदाऱ्यांसोबत घेऊन पुढे जाण्याची प्रेरणादायी कहाणी आहे.

‘शिकणे कधीही थांबवू नये’ हा संदेश

सीए पदवीपासून सुरू झालेला त्यांचा पुढील शैक्षणिक प्रवास पीएच.डी. संशोधनापर्यंत पोहोचला आहे. या प्रवासातून एक गोष्ट स्पष्टपणे समोर येते—शिक्षणाची खरी ताकद पदवी मिळाल्यानंतरही शिकण्याची इच्छा कायम ठेवण्यात आहे.
मुंबईच्या धावपळीच्या जीवनात वेळ काढून अभ्यास करणाऱ्या निता वैद्य यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिले की, परिस्थिती अनुकूल असणे महत्त्वाचे असले तरी त्याहून महत्त्वाची असते ती स्वतःला सतत विकसित करण्याची मानसिकता.

खानदेशाच्या सुनबाईची मुंबईत ज्ञानसाधना

जळगाव जिल्ह्यातील चोपडा या आपल्या मुळांशी जोडलेल्या वैद्य कुटुंबातील सुनबाई म्हणून निता किरण वैद्य यांनी मुंबईत राहून मिळवलेले हे शैक्षणिक यश निश्चितच विशेष आहे.
सीएची पदवी, महाविद्यालयीन जबाबदारी, दोन मुलींचे शिक्षण, कुटुंबाचा संसार आणि मुंबईच्या व्यस्त जीवनशैलीतून वेळ काढत पीएच.डी.च्या संशोधनापर्यंत पोहोचलेली त्यांची वाटचाल ही सातत्य, आत्मशिस्त आणि ज्ञानाची अखंड भूक यांची कहाणी आहे.
खानदेशातील शेतकऱ्यांच्या प्रश्नाला आपल्या संशोधनाचा विषय बनवत त्यांनी आपल्या शैक्षणिक प्रवासाला सामाजिक संदर्भही दिला आहे. त्यामुळे सौ. निता किरण वैद्य यांची ही यशोगाथा केवळ एका कुटुंबाच्या अभिमानाची बाब न राहता, ‘कुटुंब सांभाळताना स्वतःच्या ज्ञानयात्रेलाही दिशा देता येते’, असा प्रेरणादायी संदेश देणारी ठरते.