अंतराळात डेटा सेंटर… केगावच्या माळरानात तीन विद्यार्थ्यांचा प्रयोग! ; २५.७ किलोमीटर उंचीवर बलूनमधून पाठविला संगणक; उणे ५५ अंशांतही एआयची यशस्वी चाचणी
पृथ्वीवर डेटा सेंटर उभारण्यासाठी जागा, पाणी आणि विजेची उपलब्धता हा जगभरात चर्चेचा आणि वादाचा विषय बनला आहे. सोलापुरातही उजनीच्या पाण्यात डेटा सेंटर उभारण्याच्या मुद्द्यावरून आंदोलनने सुरू झाले आहेत.
अशा परिस्थितीत भविष्यात डेटा सेंटरसाठी पृथ्वीऐवजी अंतराळाचा पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो का, या दिशेने सोलापूरच्या पार्थ कैरमकोंडा आणि त्याच्या दोन सहकाऱ्यांनी महत्त्वाचे पाऊल टाकले आहे. त्यांनी सोलापूरपासून अवघ्या दहा किलोमीटरवरील केगावच्या माळरानातून बलूनच्या साहाय्याने संगणक तब्बल २५.७ किलोमीटर उंचीवर पाठविला. तेथे उणे ५५ अंश सेल्सिअस तापमानातही संगणक आणि त्यातील कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) प्रणाली कार्यरत राहिली. अंतराळातच संगणकीय केंद्रे उभारण्याच्या संकल्पनेच्या दृष्टीने हा प्रयोग महत्त्वाचा ठरणार आहे.
सोलापूरच्या पार्थ कैरमकोंडा याचे आदित्य शिंदे आणि श्लोक खैरनार हे कॉम्प्युटर सायन्स ॲण्ड एआय अभियांत्रिकी पदवी शिक्षणातील वर्गमित्र आहेत. त्यांनी ‘बॉस्कॉन’ हा ग्रुप स्थापन केला आहे. अंतराळात एआयचा वापर आणि त्यासंबंधी संशोधन करणे, हे या ग्रुपचे उद्दिष्ट आहे. भविष्यात अंतराळातच संगणकीय केंद्रे उभारता येतील का, याचा अभ्यास करण्यासाठी त्यांनी प्रथम तेथील प्रतिकूल वातावरणात संगणक आणि एआय प्रणाली काम करू शकते का, याची चाचणी घेण्याचे ठरवले. त्यासाठी बलूनच्या साहाय्याने छोटा संगणक आकाशात पाठविण्याचे नियोजन केले. या मोहिमेसाठी नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालय (डीजीसीए) आणि भारतीय विमानतळ प्राधिकरणासह सोलापूर, मुंबई, पुणे, हैदराबाद आणि चेन्नई विमानतळांच्या यंत्रणांची आवश्यक परवानगी घेण्यात आली.
असा केला प्रयोग..
शनिवारी (ता. ३१ अॉक्टोबर) रोजी दुपारी १२.३७ वाजता ‘एचएबी-१’ या मोहिमेंतर्गत केगाव परिसरातून बलूनसोबत संगणक आणि एआय प्रणाली आकाशात सोडण्यात आली. हा संगणक तब्बल २५.७ किलोमीटर उंचीवर पोहोचला. या उंचीवर बाहेरील तापमान उणे ५५ अंश सेल्सिअसपर्यंत खाली गेले, तरी संगणकाने काम करणे सुरूच ठेवले. दोन तासानंतर धाराशिव जिल्हात दुपारी २.४१ वाजता बलून सुखरूप उतरवण्यात आला.
इंटरनेटशिवाय एआयचे काम
१. या संगणकाला पृथ्वीवरील कोणत्याही संगणकाची किंवा इंटरनेटची मदत उपलब्ध नव्हती. त्यामध्ये आधीच कृत्रिम बुद्धिमत्तेची प्रणाली बसविण्यात आली होती. त्यामुळे स्वतःच्या सेन्सरद्वारे मिळणाऱ्या माहितीचे विश्लेषण करून ती उत्तरे तयार करू शकत होती. प्रयोगादरम्यान एआयने एकूण ४११ प्रतिसाद दिले. त्यापैकी २०४ प्रतिसाद प्रत्यक्ष उड्डाण सुरू असताना दिले.
२. या मोहिमेसाठी कम्प्यूट डिव्हाईस या छोट्या संगणकामध्ये १.५ बिलियन पॅरामीटर क्षमतेचे एआयचे मॉडेल वापरले गेले. बलून सात किलोमीटर उंचीवर गेल्यानंतर संगणक आणि एआय प्रणाली कार्यरत झाली. त्यानंतर २५.७ किलोमीटर उंची गाठेपर्यंत आणि परतीच्या प्रवासातही ती सुरू राहिली. दोन कॅमेऱ्यांतून सभोवतालच्या दृश्यांची नोंदही करण्यात आली.
उष्णता नियंत्रणासाठी संगणकाने कमी केला वेग
अंतराळासारख्या वातावरणात संगणक चालवताना कमी तापमानाबरोबरच संगणकाच्या आत निर्माण होणारी उष्णता बाहेर काढणे, हेही मोठे आव्हान असते. या प्रयोगात बाहेरचे तापमान उणे ५५ अंश सेल्सिअस असताना संगणकाच्या प्रोसेसरचे तापमान मात्र ८६.४५ अंशांपर्यंत पोहोचले. सुमारे ६५ मिनिटे तापमान ८० अंश किंवा त्यापेक्षा अधिक होते. उष्णता नियंत्रित करण्यासाठी संगणकाने स्वतःच्या कामाचा वेग कमी केला. मात्र, या संपूर्ण काळात संगणक बंद पडला नाही.
पृथ्वीवर पोहोचली फक्त ३० केबी माहिती
या प्रयोगात संगणकाने ५० गिगाबाइट (जीबी) माहिती साठवली. मात्र, रेडिओ संपर्काद्वारे पृथ्वीवर ३० केबीपेक्षाही कमी माहिती पाठवता आली. भविष्यात एआयच्या मदतीने मोठ्या प्रमाणातील माहितीचे विश्लेषण करून त्यातील महत्त्वाचे निष्कर्ष कमी आकारात पृथ्वीवर पाठवता येतील का, याचा अभ्यास करता येणार आहे
व्हाट्सअप ग्रुप जॉइनिंगसाठी क्लिक करा -
https://chat.whatsapp.com/BpTuswQo5JaGl3dMcIcFlK?s=cl&p=a&mlu=4&ilr=4
जाहिरातीसाठी संपर्क - 7620878766
विशेष टीप - बातमीतील जाहिरातीवर टॅप करून Preview Image हा पर्याय निवडा. त्यामुळे जाहिरात पूर्ण स्वरूपात उघडेल व आपणास प्रतिसाद देणे सोपे होईल.












